Nhiều người học tiếng Nhật thường nói rằng: “Cách đếm số trong tiếng Nhật thật khó!”. Thực tế, các tài liệu thường chỉ giải thích từng trường hợp riêng lẻ (đếm người, đếm đồ, đếm thời gian…) mà hiếm khi trả lời câu hỏi quan trọng nhất: vì sao lại như vậy?
Trong bài viết này, Du học Nhật Bản YOKO sẽ giúp bạn hiểu bản chất lịch sử của cách đếm số trong tiếng Nhật, từ đó việc học sẽ logic – dễ nhớ – ít nhầm lẫn hơn rất nhiều.
Tiếng Nhật có hai hệ thống đếm số
Xét về mặt lịch sử, tiếng Nhật tồn tại hai cách đếm số song song:
Hệ Hán ngữ (漢語系)
- Du nhập từ Trung Quốc cùng với chữ Hán
- Là cách đếm phổ biến nhất hiện nay
- Ví dụ: イチ、ニ、サン、ヨン、ゴ、ロク…
Trong bài viết này, hệ Hán ngữ được viết bằng katakana.
Hệ thuần Nhật – Hòa ngữ (和語系)
- Tồn tại trước khi Nhật Bản có chữ viết
- Dùng trong sinh hoạt đời sống
- Ví dụ: ひ、ふ、み、よ、いつ…
Hệ Hòa ngữ được viết bằng hiragana.
Lưu ý quan trọng
- 4 (よん), 7 (なな) thường dùng theo Hòa ngữ
- 9 (キュウ) là âm Hán được du nhập sau
- Âm 「シ」(4) thường bị tránh vì gợi đến chữ 死 (chết)
Nhật Bản đã tiếp nhận chữ Hán như thế nào?
Trước đây, người Nhật đã có tiếng nói và cách đếm số, nhưng chưa có chữ viết. Vì vậy, họ đã mượn chữ Hán từ Trung Quốc – nền văn minh tiên tiến bậc nhất Đông Á thời đó – để ghi lại tiếng Nhật.
Ví dụ:
- 山 → đọc là やま (nghĩa Nhật)
- 同時 đọc là サン (âm Hán)
Từ đó, chữ Hán trong tiếng Nhật có:
- 訓読み (kunyomi): đọc theo nghĩa Nhật
- 音読み (onyomi): đọc theo âm Hán
Sau này, để khắc phục sự bất tiện của chữ Hán, người Nhật sáng tạo ra:
- Hiragana
- Katakana
Và hình thành hệ thống chữ viết hiện đại: 漢字かな交じり文 (Hán – Kana hỗn hợp).
Cùng với chữ viết, cách đếm số theo âm Hán cũng dần trở thành chuẩn mực trong hành chính, giáo dục, kinh tế, rồi lan sang đời sống thường ngày.
Cách đếm số thuần Nhật – gốc rễ ban đầu
Trước khi có “イチ・ニ・サン”, người Nhật đếm: ひ、ふ、み、よ、いつ、む…
Đếm đồ vật chung
ひとつ、ふたつ、みっつ、よっつ…
Đếm với danh từ thuần Nhật
- ひと皿、ふた皿、み皿、よ皿、ゴ皿、ロク皿
- ひと箱、ふた箱、み箱、よ箱、ゴ箱、ロッぱこ
- ひと袋、ふた袋、み袋…
Quy luật thú vị
- Từ 1–4: dùng Hòa ngữ
- Từ 5 trở lên: chuyển sang Hán ngữ
Nếu trợ số từ là Hán ngữ (個・枚・件…), thì ngay từ đầu dùng Hán ngữ:
- 一個（イッコ）
- 二枚（ニマイ）
- 三件（サンケン）
Riêng 4 vẫn đọc là よん, không dùng シ.
Cách đếm người – thời gian – ngày tháng
Đếm người
- 1人: ひとり
- 2人: ふたり
- Từ 3 trở lên: サンニン、よニン…
Không dùng シニン (死人) → vì nghĩa là “người chết”
Do đó: よニン、ジュウよニン
Đếm thời gian
基本 dùng Hán ngữ: 時・分・秒
Nhưng:
- 4時 → よジ
- 7分 → ななフン
- 9時 → クジ
- 9分 → キュウフン
Đếm ngày trong tháng
- 1日: ついたち (không phải số)
- 2日: ふつか
- 8日: ようか
- 10日まで: dùng Hòa ngữ + か
- Từ 11日: ジュウイチニチ…
14日, 24日 → じゅうよっか、にじゅうよっか
20日: はつか
20歳: はたち
Vì sao có イッポン・サンボン?
Người học tiếng Nhật thường hỏi:
- Vì sao 一枚 là イチマイ
- Nhưng 一個 lại là イッコ
- 一本 → イッポン, ニホン, サンボン
Nguyên nhân nằm ở tiếng Trung cổ.
Ngày xưa, các số:
一・六・八・十
là âm nhập thanh, kết thúc bằng -p, -t, -k
Khi du nhập vào tiếng Nhật, các âm này tạo ra:
- 促音 (っ)
- Âm biến đổi theo phụ âm sau
Ví dụ:
- 一 + 本 → イッポン
- 三 + 本 → サンボン（唇 âm hóa）
Sự đa dạng này lại là một lợi thế
Nhờ nhiều cách đọc số, người Nhật có thể:
- Ghi nhớ số dài
- Tạo câu vần điệu
- Chơi chữ rất thông minh
Ví dụ:
- √2 = 1.41421356 → ひとよひとよにひとみごろ
- π = 3.141592653 → みひとつよひとつ、いくにむいみ
- 648-4182 → むしば、よいはに (số điện thoại nha sĩ )
Kết luận – Học tiếng Nhật thông minh hơn
Cách đếm số trong tiếng Nhật không hề vô lý, nó phản ánh lịch sử, văn hóa và sự giao thoa ngôn ngữ. Khi bạn hiểu gốc rễ, việc học sẽ:
- Dễ nhớ hơn
- Ít nhầm lẫn hơn
- Tự nhiên như người Nhật
Du học Nhật Bản YOKO luôn khuyến khích học viên: “Đừng chỉ học thuộc – hãy hiểu bản chất tiếng Nhật.”
Nếu bạn đang chuẩn bị du học Nhật Bản, việc nắm chắc những nền tảng như thế này sẽ giúp bạn học nhanh – sống dễ – hòa nhập tốt hơn
